Cave Thammuengna is located to the east of the main path that was used by Thai and Burmese garrisons during the Ayuddhaya era. It is located in Thailand, approximately 1.5 km from the border with Burma. Currently, the area is used as a refugee camp for approximately 1,000 refugee families from the Thai Yai ethnic minority.

According to history, this was also the main route used by King Naresuan to move his troops to fight against the Angwa army that invaded Gnai and Saen Wi, which used to be colonies of Ayuddhaya. King Naresuan took his troops to Chiang Mai and stopped to worship to the Buddha image of Phra Puttasihing. After, he took his troops to set up camp in Muang Gnai City. From Muang Gnai, he took his troops past Muang Na, and arrived in Thung Kaew, which is a district of Muang Han City. (Now the city is located in Burma, called Muang Tuan City). In Muang Han, King Naresuan’s troops fought against the Angwa army. It was in Thung Kaew that the king is thought to have contracted small pox.


When King Naresuan fell ill, his condition grew steadily worse. His general may have moved the troops back through the same route, past Muang Na, so that the king could cure himself at the main camp in Muang Gnai. On the way, his condition became much worse. The general halted the journey to find emergency care for the ailing king. At that time, the best place for this purpose was a cave, as they had no time to set up a temporary camp for his troops, who returned to Muang Gnai. It is thus that King Naresuan may have died in one of these caves where he is believed to have taken rest.
Muang Na Cave is located on a cliff next to the army route, about 8 meters above surrounding flatlands. The cave can hold between 20 and 30 people. Muang Na Cave has a flat floor and does not run through to other caves. Inexplicably, the cave entrance appeared to have been chiseled, so as to make it bigger. Also, many stones had been lain to create a walkable path to its entrance (without these, Muang Na Cave would be as inaccessible as the other caves in the area). The stones provided a walkway about 5 meters wide. Such a walkway may have accommodated groups of people wishing to come and go from the cave at the same time, an uncommon amenity for caves in this area.
The naturally eroded condition of the rocks at the entrance of the cave, and of the stone pathway leading to it, must have taken many hundreds of years produce. Projecting back this far, the area surrounding the caves was very likely covered in thick jungle. Such impressive modifications to the cave, and its walkway, suggests the work of many people, possibly even an army. Except for emergency cases, such modifications would not have been likely—since this is a small cave, with no through access to other caves. And, other than for an army, there would have been little need for a walkway, which appears to have been built to accommodate the easy passage of several people at the same time. There is no record that this may have been the center of any important historical activities; and there were no ancient cities, or big communities, in the area.

Is it possible that King Naresuan, who was stricken with small pox, died in this area, and in this cave rather than in the Burmese district of Thung Kaew, as the historical records state? It is conceivable that this is what happened. If so, then it may provide another explanation for the cave’s broken entrance and wide path leading to it: in a show of respect to the king, his garrisons may have staged a grand funeral procession, to bring his body to the main camp in Muang Ngai, and later to Ayuddaya. Other than King Naresuan, there is no record of any royalty, or landed nobility, having died in this area.


Inside the cave are rock slabs big enough for people to sleep on. Now Thammuangna Cave, and the caves that surround it, have become a monastery. Wooden platforms were built on the rock slabs, where the cave’s many Buddha statues now rest. Cement was also poured to even out the surface of the cave floor. All of these changes improved on the cave’s original condition. According to the monks here, the revered monk, Luang Poo Doo (of Sakae Temple, Uttai District, Ayuddaya Province), never went out from his temple from the time he became a monk until his death in 1990. Ayuddaya residents believe Luang Poo Doo to have been one of the master monks of Ayuddaya. Due to the probable historical importance of Thammuengna Cave, Luang Poo Doo instructed his followers to build a monastery at the Muang Na cave complex. He sent his follower Pra Warongkoth Wiriyatharo to find the caves, and to commence Dhutanga (austere practices to remove defilements) in the area. A 60-year old man from the Thai Yai ethnic minority confirmed that from Thung Kaew in Burma to the Thai border, and all along the army route, on the way to Muang Gnai, he had never seen a cave like this, whose entrance had been enlarged, or where a wide walkway appeared to have been built, as with Thammuengna Cave. The man also said that from the time he was a young boy, he used to go to the jungle to gather food, and that he had never found another cave like Thammuengna.


Muang Na District – According to legend passed down from the old old-timers in the area, the Buddha visited Muang Na as part of his travels, which are said to have been for the purpose of saving mankind. According to legend, he came to the mountain, which was the source of many rivers. This mountain is now called San Doi Touy. The Buddha dwelled under a big tree. The villagers knew about this and they, and even animals, came to pay homage to the Buddha. Among the animals, was a white elephant who had faith. He took some “na” (or a peach-like fruit) to offer to the Buddha. When the Buddha received it, it immediately turned into gold. The white elephant king gave himself to be the Buddha’s disciple, and to serve him. One day, the white elephant king went to play in the water in a nearby stream; but hunters found the elephant, and beat him to death. The body of the elephant king disappeared into the water. Later, the hunters happened upon the Buddha. The Buddha gave them a sermon, and after they stopped committing bad acts. The men settled in this area, and named it Muang Na, which name it retains to this day.

** The surface of this area is characterized by plateaus and valleys.

** It covers 486 square kilometers (or approximately 303,800 rai).

TERRITORY : Muang Na borders Myanmar to the north.

The south borders Tung Khao Puang, Ping Kong District and Amphur Cheng Dao, in Chiang Mai Province.

The east borders Sri Dong Yen, Amphur Chaiprakan, Chiang Mai Province.

The west connects to Ping Luang District, Amphur Viang Hang, Chiang Mai Province.
The population is 26,825. There are 6,323 homes.




ถ้ำเมืองนะ ตั้งอยู่ที่ด้านขวา ติดกับเส้นทางเดินทัพสายสำคัญ สมัยกรุงศรีอยุธยาทั้งฝ่ายไทยและฝ่ายพม่า อยู่ห่างจากเขตแดนไทย-พม่า ฝั่งประเทศไทย ประมาณ ๑.๕ กิโลเมตร ขณะนี้บริเวณนี้เป็นที่ตั้งศูนย์อพยพไทยใหญ่ นับพันหลังคาเรือน ตามประวัติศาสตร์เส้นทางสายนี้ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเจ้า ได้ใช้เดินทัพจะเข้าไปตีทัพอังวะที่มารุกราน เมืองงาย และเมืองแสนหวี ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของกรุงศรีอยุธยา โดยเสด็จยกทัพไปทางเมืองเชียงใหม่ และทรงพักทัพที่เมืองเชียงใหม่ เพื่อสักการะพระพุทธสิหิงค์ และทรงเสด็จยกทัพไปตั้งค่ายใหญ่ที่ เมืองงาย จากเมืองงาย ก็ทรงเสด็จยกทัพผ่านเมืองนะ เข้าสู่เขตทุ่งแก้วของเมืองหาง (ขณะนี้ อยู่ในเขตประเทศพม่า เรียกว่า เมืองต่วน) เพื่อจะไปตีทัพอังวะ ที่บริเวณทุ่งแก้วนี้ พระองค์ท่านได้เกิดประชวรด้วย "ไข้ทรพิษ"

ถ้ำเมืองนะ อยู่ติดกับเส้นทางเดินทัพ มีลักษณะตั้งอยู่สูงกว่าพื้นที่ราบประมาณ ๘ เมตร จุคนได้ประมาณ ๒๐-๓๐ คน เป็นถ้ำตัน สภาพเป็นพื้นเรียบ แต่ที่น่าแปลกคือ ที่ปากถ้ำมีร่องรอยของการทลายปากถ้ำให้กว้างออก และมีการนำหินจำนวนมากมาทำเป็นทางลาด (ลักษณะเดิมอาจจะเป็นหน้าผาค่อนข้างจะชัน เหมือนบริเวณใกล้เคียง) ขนาดกล้างประมาณ ๕ เมตร เพื่ออาจจะใช้เป็นทางขึ้นลง ด้วยคนจำนวนมากในคราวเดียวกัน (ผิดปกติจากถ้ำทั่วๆ ไป)

สภาพของหินที่ถูกทำลายที่ปากถ้ำ และหินที่นำมาทำทางขึ้นลง มีการสึกกร่อนทางธรรมชาติ ซึ่งต้องใช้เวลาเป็นร้อยๆ ปี ถึงจะมีสภาพแบบนั้นได้ และเมื่อย้อนหลังไปเมื่อหลายร้อยปี (ดูจากสภาพหินที่ถูกทลายปากถ้ำ และหินที่นำมาทำทางขึ้นลง) บริเวณนี้ก็ยังคงจะเป็นป่าดงดิบ จะมีคนจำนวนมากมายทลายปากถ้ำได้ และนำหินก้อนโตๆ มาถมเป็นทางขึ้น-ลงได้ ก็เฉพาะคนที่มากับกองทัพเท่านั้น และถ้ายามปกติ คนในกองทัพก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องไปทำลายปากถ้ำ ให้กว้างออกและทำทางขึ้นลงที่มีขนาดใหญ่ เพราะตัวถ้ำมีขนาดเล็กและตัน คงจะไม่มีสิ่งใดสำคัญที่จำเป็นต้องเคลื่อนย้าย ด้วยคนจำนวนมากในเวลาเดียวกัน ขึ้นไปเก็บหรือนำลงมา หรือมีน้ำหนักมากจนต้องทำทางขนาดใหญ่ขึ้นไปรองรับ และในประวัติศาสตร์เท่าที่พอทราบอยู่บ้าง บางส่วนก็ไม่ปรากฎว่าได้ของสำคัญอะไร รวมทั้งไม่มีพวกโบราณสถาน หรือชุมชนใหญ่อยู่ในบริเวณแถวนี้

ภายในถ้ำมีแท่นหินขนาดคนนอนได้สบาย แต่ขณะนี้ได้มีสำนักสงฆ์เกิดขึ้นที่นี่ และได้ใช้ไม้กระดานปูยกพื้นเหนือแท่นหิน เป็นที่ตั้งของพระพุทธรูป และมีการตกแต่งพื้นถ้ำด้วยปูนซีเมนต์ทำให้เปลี่ยนสภาพที่แท้จริงไป สอบถามจากพระที่สำนักสงฆ์ได้ทราบว่า "หลวงปู่ดู่" แห่งวัดสะแก อำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งไม่เคยออกนอกเขตวัด นับตั้งแต่อุปสมบทจนมรณภาพเมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๓ (ท่านเคยออกธุดงค์ ๑ ครั้ง) ชาวอยุธยาถือว่าท่านเป็นเกจิรูปหนึ่งของอยุธยา ท่านได้บอกให้คณะศิษย์มาตั้งสำนักสงฆ์ขึ้นที่ถ้ำนะนี้ เพราะว่าเป็นสถานที่สำคัญที่ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเจ้า ทรงเสด็จมาสวรรคต ณ ถ้ำแห่งนี้ ด้วยการให้ พระวรงคต วิริยะธโร ซึ่งเป็นลูกศิษย์ออกธุดงค์ไปค้นหาจนพบ และนอกเหนือจากที่ได้กล่าวมาแล้ว ได้สอบถามชายชาวไทยใหญ่อายุประมาณ ๖๐ ปี ความว่า ตั้งแต่เขตทุ่งแก้ว (เมืองต่วน) ในพม่า และตั้งแต่เขตแดนไทย ตามล่องเขาทางเดินทัพ จนถึงเมืองงายพบเห็นถ้ำที่ไหนบ้าง ที่มีการทำลายปากถ้ำให้กว้างออก และมีการทำทางขึ้น-ลงที่มีขนาดใหญ่ เหมือนกับถ้ำที่เมืองนะนี่บ้างหรือไม่ ก็ได้คำตอบจากชาวไทยใหญ่บอกว่า ไม่มี และยังบอกต่อไปว่า บริเวณแถวนี้ เคยเดินหาของป่า ตั้งแต่สมัยยังเป็นเด็ก ก็เห็นลักษณะถ้ำแบบนี้ที่เดียว คือ ณ ถ้ำเมืองนะ วัดถ้ำเมืองนะ แห่งนี้เท่านั้น


ประวัติความเป็นมา : 
ตำบลเมืองนะ จากคำบอกเล่าของคนเก่าแก่ซึ่งเล่าเป็นนิทานว่า เมืองนี้เคยมีพระสมณโคดมมาโปรดมนุษย์สัตว์เดรัจฉานทั้งหลาย เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จมายังเทือกเขาแห่งหนึ่ง ซึ่งเป็นที่รวมของแม่น้ำหลายสาย ปัจจุบันเรียกว่า "สันดอยถ้วย" พระพุทธองค์ทรงประทับใต้ต้นไม้ใหญ่ เมื่อประชาชนทั้งหลายทราบก็พากันไปสักการะบูชา ไม่เพียงแต่มนุษย์เท่านั้นแม้แต่สัตว์เดรัจฉานก็ไปร่วมกันสักการะบูชาด้วย ในบรรดาสัตว์เหล่านั้นมีพญาช้างเผือกเชือกหนึ่งเกิดความศรัทธา ฏ็เก็บเอาผลไม้ถวายคือ ผลนะ (ลูกสมอ) พอพระพุทธเจ้ารับผลนะก็กลายเป็นทองคำทันที พญาช้างเผือกจึงถวายตัวรับใช้เป็นทาส ต่อมาวันหนึ่งพญาช้างเผือกลงไปเล่นน้ำในลำธารใกล้ ๆ มีพรานป่าใจอำมหิตมาพบเข้า จึงรุมทำร้ายพญาช้างเผือกจนขาดใจตาย ร่างของพญาช้างเผือกค่อย ๆ จมลง ๆ และหายไป ก็พอดีไปพบเข้ากับพระพุทธเจ้าเข้า พระองค์ท่านทรงเทศนาสั่งสอนจนพวกพรานป่าเลิกทำความชั่ว และตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนตั้งชื่อบริเวณนี้ "เมืองนะ" มาจนถึงปัจจุบัน

สภาพทั่วไปของตำบล : 

พื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่เทือกเขาสลับกับที่ราบ ซึ่งรวมแล้วมีเนื้อที่ประมาณ 486 ตร.กม.หรือประมาณ 303,800 ไร่ 

อาณาเขตตำบล : 
ทิศเหนือ ติดกับ สาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพเมียนมาร์
ทิศใต้ ติดกับ ต.ทุ่งข้าวพวง และ ต.ปิงโค้ง อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่
ทิศตะวันออก ติดกับ ต.ศรีดงเย็น อ.ไชยปราการ จ.เชียงใหม่
ทิศตะวันตก ติดกับ ต.เปียงหลวง อ.เวียงแหง จ.เชียงใหม่ 

จำนวนประชากรของตำบล : 
จำนวนประชากรในเขต อบต. 26,825 คน และจำนวนหลังคาเรือน 6,323 หลังคาเรือน 

ข้อมูลสถานที่สำคัญของตำบล : 
1. ถ้ำ - ป่าหก
2. ถ้ำเมืองนะ
3. ถ้ำเมืองดอยกลางเมือง
4. ถ้ำผาชัน
5. น้ำตกทุ่งแก้ว
6. น้ำตกศรีสังวาลย์
7. น้ำตกห้วยหก 

เมื่อองค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเจ้าทรงประชวร และมีพระอาการหนักมากขึ้น แม่ทัพนายกองตลอดจนพระองค์ท่าน ก็อาจจะยกทัพกลับตามเส้นทางเดิมผ่านเมืองนะ เพื่อจะมารักษาพระวรกายที่ค่ายใหญ่ที่เมืองงาย ในระหว่างทาง พระอาการประชวรของพระองค์ท่าน อาจจะทรุดหนักลงมาก จนแม่ทัพนายกองที่ร่วมเสด็จ ต้องหาที่พักฉุกเฉินที่สะดวกและรวดเร็วที่สุด และในเวลานั้น สถานที่ที่เหมาะสมที่สุด ก็คือ "ถ้ำ" เพราะอาจจะไม่มีเวลาพอ ที่จะสร้างค่ายพักชั่วคราวในระหว่างทาง เพราะต้องรีบเดินทัพกลับค่ายใหญ่ที่เมืองงาย ด้วยอาการที่พระองค์ท่านประชวร และพระองค์ท่านก็อาจจะเสด็จสวรรคต ณ ถ้ำใดถ้ำหนึ่ง ที่ทรงเสด็จเข้าไปพักริมเส้นทางการเดินทัพในที่สุด


จะเป็นไปได้ไหมว่า องค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเจ้า ซึ่งทรงประชวรด้วยไข้ทรพิษ และเสด็จสวรรคตบริเวณนี้ อาจจะมาเสด็จสวรรคต ณ ถ้ำแห่งนี้ ซึ่งอาจจะไม่ใช่เขตทุ่งแก้วในประเทศพม่า ดังที่เข้าใจกันตามประวัติศาสตร์ก็อาจจะเป็นไปได้ โดยได้มีการเคลื่อนย้ายพระบรมศพออกจากถ้ำ ด้วยคนจำนวนมาก เพื่อให้สมพระเกียรติ จึงมีการทลายปากถ้ำให้กว้าง เพื่อให้คนจำนวนมากเข้าออกได้สะดวก และทำทางลาดขึ้น-ลงที่มีขนาดใหญ่ เพื่อแห่พระบรมศพไปยังที่ตั้งค่ายใหญ่ที่เมืองงาย ก่อนจะแห่พระบรมศพกลับกรุงศรีอยุธยา และในบริเวณแถวนี้ ก็ไม่มีเจ้านายชั้นสูงพระองค์ใด ทั้งไทย-พม่า-เชียงใหม่ มาสิ้นพระชนม์ นอกจาก สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเจ้า พระองค์เดียว